«Burgerlike swaarmoed» : waarom die Sowjetiese censuur “Musha-Tsokotucha” van Korney Tsjukovski verbied het

Een van die mees gewilde kindersagtes in poësie, wat vandag elke kind ken, was by sy geboorte onder verdenking by Sowjetiese amptenare en onderwysers. “Musha-Tsokotucha” van Korney Tsjukovski, geskryf in 1923, het nie net nie onmiddellik toegang tot die leser gekry nie — hy is amptelik deur die censuur verbied en onderwerp van vernietigende kritiek van die hoogste kringe. Waarom het ‘n onschuldige verhaal oor ‘n muis wat ‘n geldstuk gevind het en ‘n verjaarsdag gegee het, soveel woede in die partyskringe opgeroep? En hoe het hierdie klein meesterwerk onder die omstandighede van ideologiese druk oorleef?

Die eerste publicasie en die onmiddellike skandaal

In 1923 het Korney Tsjukovski sy nuwe sagte vir vriende en kennis gelees. Die publiek was in die woeste: ritmiese regels, heldere beelde, klinkende rym — dit leek alsof dit die ideale leesstuk vir kleuters was. Eindelik het die eerste poging om “Musha-Tsokotucha” te uitgee op ‘n onoorkomende hindernis gestuit. Die Gubernski Departement van Literatuur en Uitgewers (Gublit), wat die funksies van censuur uitgeoefen het, het kategories geweier om toestemming vir die publicasie te gee. In Tsjukovski se dagboek is ‘n opskryf van ‘n gesprek met die werknemer van Gublit, Ludmila Byストロва, wat die skrywer uitgeleg het dat die tekeninge by die sagte “onpaslik” was: die komarik staan te dicht by die muis, hulle “flirt”. “Asof daar ‘n kind is wat tot sodanig ‘n ontuchtige gedagte deur die nabyheid van die muis aan die komarik sal opwek”, het Tsjukovski met verdriet opgeskryf. Maar dit was net die begin.

In 1924 het die sagte egter wel die lig gesien — maar onder ‘n veranderde naam “Mushina swaard” en met knipper. Eindelik het die ware kampanje teen “Musha-Tsokotucha” later ontwikkel, en daarin het nie net gewone censore, maar die mees invloedryke figure in Sowjetiese onderwys en politiek, deelgeneem.

Die aanval van Kropская: “tsjukovskisme” as ‘n ideologiese vyand

Die hoofaanklaeg teen Korney Tsjukovski was Nadежда Константиновна Kropская, die weduwee van Lenin. Sy was nie net die vrou van die leier nie — sy het by die oorsprong van die Sowjetiese stelsel van volksopvoeding en opvoeding gestaan. En haar mening oor kindersagtes het ‘n enorme gewig gehad. Kropская het Tsjukovski met skerpe kritiek getref, het sy sagtes “boltno” en “onrespek vir die kind” genoem. Sy het beweer dat die werke van Tsjukovski nie net nutteloos nie, maar ook skadelik was, omdat hulle “nie die Sowjetiese lewe weerspieël”.

In die kring van partyskrytikers en redakteurs is selfs ‘n spesiale term ontwikkel — “tsjukovskisme”. Hierdie woord het alle werk van die skrywer aangedui wat as vreemd aan die proletarische ideologie beskou is. Kropская en haar aanhangers het Tsjukovski in die skuld gestel dat “Musha-Tsokotucha” “die geloof van kinders in die triomf van die kolektief ondermyn”, dat daar “mededinging met die boerelike ideologie” uitgedruk word, en dat dit “boerelikeheid en boerelike kapitalisering” loof. Wanneer is daar in ‘n kindersagte oor ‘n muis en ‘n komar in die kwaad te soek? Maar Sowjetiese onderwysers het die reg om tussen die regels te lees, selfs as daar nooit iets soos dat was.

“Burgerlike” verjaarsdag en die verdaglike bruilof

Een van die mees absurde punte van die aanklag was die woord “verjaarsdag”. Die adjunkhoof van Gublit, Ludmila Byストロва, het Tsjukovski uitgeleg dat verjaarsdag ‘n “burgerlike fees” was. In die nuwe Sowjetiese gemeenskap, waar die kerk van die staat geskei is en die ou tradisies as uitdooie hulde verklaar is, is elke verwysing na verjaarsdag as ‘n poging om “uitdoende en uitgedoende vorme van lewe” op die oppervlak te hou, beskou. Verjaarsdag is nie net ‘n dag van geboorte nie, maar ‘n fees wat verbind is met die orthodoxe kalender, met die naam van die heilige. Dus, alles wat daarmee verbind is, val automaties onder verdenking.

Maar die kritici het verder gegaan. Die verjaarsdag in “Musha-Tsokotucha” eindig met ‘n bruilof — en dit het ook ‘n woedende reaksie opgeroep. “Litteratuurblad” het in die gelukkige bruilof van die Komar en die Muis “idealisasie van boerelikeheid” gesien. Een van die kritici het geskryf: “Wat sê hierdie regels? Oor die mag van die geldstuk”. Ek waarskynlik, want alles begin met dat die muis ‘n geldstuk vind en na die mark gaan — dus, volgens die ideologe, leer die sagte kinders “boerelike kapitalisering” en loof privaat eigendom. In ‘n land waar kommunisme gebou word, is dit onversoenlik.

‘n Kollektiewe brief uit die Kremlinsk kinderskool

Die klimaks van die vervolging was ‘n kollektiewe brief, wat in 1929 in die tydskrif “Vooronderwys” gepubliseer is. Dit is ondertekend deur “ouers van die opvoedeling van die Kremlinsk kinderskool”. Dit was nie gewone mense nie — hulle het die elite van die Sowjetiese gemeenskap verteenwoordig, en hulle stem was baie gewigryk. In die brief het hulle “te stryd met tsjukovskisme” geroep en verklaar dat alle sagtes van Tsjukovski nie net slecht nie, maar ook skadelik vir kinders is. Hulle het die auteur in die skuld gestel dat sy boeke “superstition en vrees ontwikkel”, “boerelikeheid en boerelike kapitalisering loof”, “onregmatige voorstellings van die wêreld van diere en insekte gee”.

Vir Tsjukovski was dit ‘n skrymsel slag. In sy dagboek het hy geskryf: “Dus, my “Krokodil” is verbied, “Musha-Tsokotucha” is verbied, “Tarakanshche” sal nie die volgende dag verbied word nie”. Sy werke is een na die ander in die censuurpress gestuur, selfs “Barmalej” en “Aybolit”.

Politieke konteks: die komar, die muis en verdaglike insinuaties

Die spesiale pikantheid van die situasie was dat die censore ‘n politieke konteks in die personages van die sagte gesien het. Volgens Byストロva is die Komarik ‘n “omgetoude prins” en die Muis ‘n “prinses”. En dit het altyd geklink as antisoewjetiese propaganda: want prinse en prinsesses is simbole van monargie, die ou wêreld wat deur die revolusie verwoes is. Blykbaar het Tsjukovski, sonder dat hy dit wil, propaganda vir “burgerlike” waardes en idealiseer die ou stelsel.

In die volk was daar ‘n anekdoot oor hoe Tsjukovski probeer het om “Musha-Tsokotucha” te publiseer, deur na elke van die leiers te gaan vir goedkeuring. Lenin het hom gestaak: “In die Sowjetunie kan ‘n muis nie na die mark gaan!”; Stalin het verontwaardig was dat geld op die kolhoosveld lê; en Andropov het die brief nie die eerste strook gelees nie, maar het afgebreek: “Wat-wat by u daar oor die CK?!” Dié anekdoot, soos enige skerpe volkskuns, het die absurde van die Sowjetiese censuur, wat in ‘n onschuldige kindersagte kontre-revolusie kon sien, goed weerspieël.

“Musha-Tsokotucha” oorleef en word ‘n klassieker

Ondanks alle verbodes en vervolging, het “Musha-Tsokotucha” oorleef. In 1927 is die sagte onder die moderne naam gepubliseer. Later, met die versoak van die censuurpress in die 1960’s, is dit in massavertaling gepubliseer en het dit by die goudfonds van kindersliteratuur bygekom. vandag is dit moeilik om te voorstel dat die gewilde, oorweldigende, musikale sagte oor die muis-цокотуху en haar dappere redder-komar ooit as “burgerlike swaarmoed” en ‘n wapen van die ideologiese vyand beskou is.

Die geskiedenis van “Musha-Tsokotucha” is ‘n geskiedenis van hoe letterkunde teen die druk van die stelsel kan teenkomm, selfs wanneer dit lyk asof alle deure gesluit is. Tsjukovski het sy sagtes nie herskryf nie in die gunst van die censuur, nie “verdachte” maki uitvee nie, nie “verjaarsdag” op “verjaarsdag” wys nie. Hy het net voortgeskryf — vir kinders, vir ewigheid, vir diegene wat kan hoor in die poësie nie politiek nie, maar vreugde, fanteisie en goeds. En vandag, wanneer ons kinders die verhaal van die muis-цокотуху en haar dappere redder-komar lees, het ons nie selfs die minste verdenking nie, hoeveel hel die klein boek moes deurgaan om by ons in die hande te kom.

Permanent link to this publication: