Russiese skrywers en Charles Dickens: dialoog oor grense en tydperke Opsomming: Hierdie artikel ondersoek die fenomeen van die diepgaande en veelsydige invloed van Charles Dickens op die Russiese literatuur van die tweede helfte van die 19de eeu. Nie net die kwessies van direkte ontlening word ontleed nie, maar ook die unieke proses van kreatiewe verwerking, polemiek en die "meestering" van Dickensiaanse motiewe in die konteks van spesifieke Russiese sosio-filosofiese soeke. "Die Dickens wat ons gevind het": die omvang van die invloed In die middel van die 19de eeu het Charles Dickens dalk die mees geleesde en gerespekteerde buitelandse skrywer in Rusland geword. Sy romans is in tydskrifte gepubliseer nagenoeg onmiddellik na die Engelse uitgawes, wat 'n sensasie veroorsaak het. Die fenomeen het nie net in die gewildheid gelê nie, maar in die gevoel van Russiese skrywers en kritici van 'n verbasende verwantskap van Dickens met die "Russiese siel". Vissarion Belinski het hom as die "digter van die armes" gesien, en Dostojevski het in sy beroemde toespraak oor Poesjkin die Engelse romanskrywer in dieselfde ry geplaas as Shakespeare en Cervantes as skrywers wat die "algemene menslike" uitgedruk het. Interessante feit: Die eerste vertaler van Dickens in Russies was V. G. Belinski self. In 1838 het hy die vertaling van die Kersfeesverhaal "Die stryd van die lewe" gepubliseer, wat die begin van die massiewe belangstelling in die skrywer beteken het. Diepe parallellismes en kreatiewe polemiek Russiese klassici het by Dickens nie net die sosiale pathos opgeneem nie, maar ook estetiese beginsels wat kreatief herinterpreteer is. F. M. Dostojevski: van "vernederdes en beledigdes" na die "ondergrond". Die Dickensiaanse wêreld van Londen se slums, "klein mense" en sosiale kontras het 'n direkte weerklank gevind in Dostojevski se vroeë werke ("Arm mense"). Die Russiese skrywer het egter verder gegaan in sy psigologiese analise. Waar by Dickens die kwaad dikwels gepersonifiseer is (die skurk-oligarg, die wrede voog), is Dostojevski geïnteresseerd in die metafisika van kwaad in die mens se siel. Beelde van lyende kinders (Nellie in "Vernederdes en beledigdes") verwys na Dickensiaanse weeskinders, maar kry 'n tragiese, amper Bybelse diepte. Dostojevski self het Dickens 'n groot Christelike skrywer genoem en het in hom die "onbeskryflik aangrypende" element waardeer. L. N. Tolstoi: 'n paradoksale nabyheid. Op die oog af lyk die epiese, "onspoedige" Tolstoi ver van die sentimentele en groteske Dickens. Maar dit was juis Tolstoi wat hom bo alle ander Europese romanskrywers gestel het. Wat hulle verbind het, was die morele imperatief, die geloof in die verbetering van die mens deur gewete en liefde. Die Dickensiaanse motief van morele wedergeboorte van die gierige Scrooge ("Kersfeeslied") vind 'n kragtige voortsetting in die verhaal van die geestelike opstanding van Ivan Iljitsj of Nekhljoedov. Albei skrywers het op hul eie wyse na maniere gesoek om die wêreld te verander nie deur revolusie nie, maar deur persoonlike morele inspanning. N. V. Gogol en M. E. Saltykov-Sjtsjadrin: grotesk en satire. Hier het die invloed in die poëtika tot uiting gekom. Dickens se talent om karikaturale, groteske figure te skep (meneer Bumble, Uriah Heep) het ooreengestem met die artistieke wêreld van Gogol en veral Saltykov-Sjtsjadrin. Die Russiese satirikusse het Dickensiaanse hiperbool en ironie tot die uiterste grense van fantasmagorie gedryf, en hierdie tegnieke gebruik vir genadelose kritiek op die Russiese burokratie en sosiale kwale. Sjtsjadrin, wat dikwels die "Russiese Dickens" genoem is, was egter baie meer genadelose en minder sentimenteel. Lojaliteitskonflik op Dickensiaanse wyse in Russiese literatuur Die leitmotief van Dickensiaanse verhale – die konflik tussen plig, gevoel en familie-lojaliteit – het in Rusland 'n besondere grond gevind. In "Dombey en seun" is dit die tragedie van die klein Paul wat geskeur word tussen 'n koue vader en 'n liefdevolle suster. In "Little Dorrit" is dit die verhaal van 'n gesin vasgevang deur plig en tronkmure. In die Russiese literatuur is hierdie motief verder verdiep en filosofies gelaai. By Dostojevski in "Die Broers Karamazov" ervaar Ivan en Aleksej nie net 'n gesinskonflik nie, maar 'n metafisiese skeuring tussen plig teenoor die "wêreldharmonie" en lojaliteit aan lyende kinders. By Tolstoi in "Anna Karenina" bevind die hoofkarakter haar in 'n onoplosbare konflik tussen lojaliteit aan sosiale konvensies, plig teenoor haar man en seun, en getrouheid aan haar eie gevoel. Russiese skrywers, wat die Dickensiaanse dramaturgie van sielkundige smart opgeneem het, het dit van die sosiaal-daaglikse na die eksistensiële vlak oorgedra. Interessante feit: In F. M. Dostojevski se persoonlike biblioteek is 'n volledige 30-delige versameling van Dickens se werke in die Engels bewaar, met talle aantekeninge van die skrywer. Veral die volumes met die romans "Bleekhuis" en "Ons gemeenskaplike vriend" is vol notas. Gevolgtrekking: nie nabootsing nie, maar 'n dialoog van gelykes Die invloed van Dickens op die Russiese literatuur is 'n klassieke voorbeeld van hoe 'n groot nasionale kultuur nie blindelings 'n vreemde ervaring kopieer nie, maar dit selektief assimileer en dit in 'n organiese deel van sy eie tradisie omskep. Russiese skrywers het van Dickens medelye met die "vernederdes en beledigdes", belangstelling in die "toevallige familie" en die kuns van die skepping van lewendige sosiale en psigologiese figure geneem. Hulle het egter hierdie materiaal verryk met ongeëwenaarde psigologisme (Dostojevski), epiese omvang (Tolstoi) en satiriese skerpte (Sjtsjadrin). Die dialoog tussen die Russiese klassici en Dickens het 'n dialoog van gelykes geword, waar die studente vinnig onderwysers geword het en op grond van gemeenskaplike humanistiese beginsels hul eie, unieke artistieke heelal geskep het. Hierdie kreatiewe sintese het in groot mate die goue era van die Russiese prosa en sy wêreldwye betekenis bepaal.
© elib.co.za

Permanent link to this publication:

https://elib.co.za/m/articles/view/Russiese-skrywers-en-Charles-Dickens