Etimologies van die blom met die naam «wesiliek»: botaniese werkelikheid en mithologies narratief

Die etimologie van die naam van die blom «wesiliek» (Centaurea cyanus L.) is 'n komplekse filologiese en kultuurhistoriese puzzel, waar navorsingshypoteses saamgaan met volksmithologie, en Griekse wortels met Slawiese aanpassings. Sy oorsprong gaan nie net uit een enkele versie nie, maar reflekteer die veelvlakse aard van die volkse geding, wat probeer om die botaniese feit te verstaan deur die bril van anthroposentrische en mithopoëtiese verhale.

1. Die hoofnavorsingshypotese: Griekse leenwoord deur middel van Kerk-Slawies.

Die mees vastgestelde versie in akademiese taalkunde bring die woord «wesiliek» terug na die Griekse βασιλικός (basilikós). Hier is egter 'n sleutelsemantiêre verdeling, wat twee paralelle interpretasies gegee het:

«Koninglike» blom (basilikós — «koninglike, betref die koning»). Hierdie versie impliseer 'n direkte semantiese verbinding. Die wesiliek kon so genoem word vir sy heldere, «edele» blou kleur, wat uitstaan teen die agtergrond van 'n rysveld. In die Griekse tradisie is die przyimie basilikós toegepas op voorwerpe van uitspattende skoonheid of waarde. Deur middel van die Kerk-Slawies, waar die woord «василий» (van Grieks Βασίλειος) reeds beteken het «koninglike», kon die naam vir die blom as 'n kalka veranker word.

Botaniese verwarring: van «васильска» na «васильку».
Bestaande is 'n minder bekend, maar volledig wetenskaplike hipotese oor valse etimologiesering. In middeleeuse kruidboeke en helende boeke, wat van Grieks vertaal is, het die naam basilikón (of Latynse herba basilica) dikwels ander plante, soos basilikum (Ocimum basilicum) of selfs jodium, voorgestel. Die naam basilikón het na die «koninglike» helende krag van die plant verwys. Slawiese kopieërs, wat nie altyd bekwaam was in botaniese nuans, kon hierdie «koninglike» naam oor die mees opvallende en algemene veldblom plaas. Met die tyd het die vorm verander: «васильска» → «васильска» → «василёк» (volgens die model van verkleinings- en liefdesname van blome: rotik, ogonёk).

Interessante feite: In die Bulgaarse taal word die wesiliek nog steeds genoem «модри́на» of «модренец» (van «модър» — blou, lazur), wat 'n pure beskrywende naam is. Dit bevestig dat die Slawe die plante en slegs beskrywende name kon gee. Die leenwoord «koninglike» naam, moontlik was boekelik, nie volksliker nie.

2. Die volksmithologiese versie: anthropomorfisering en legende.

Die volksbewustheid is selde tevredig met abstrakte leenwoorde. Hy vereis 'n personifiseerde verhaal, wat die verbinding tussen die blom en die naam verklare. So is die legende ontstaan, wat deur etnografen in verskillende weergawes opgeteken is, veral in Oekraïne en in die suidrusse provinsies.

Die legende oor die boer Vasili. Die skoonseun-boer Vasili (soms — rusyn) werk in die veld. Die rusalka (of vodjanitsa) wat hom gesien het, het verlief geraak en het gepoog om hom in die water te trek. Vasili het geswaar, verkiesend om te sterf in plaas van onderwerping. Die rusalka, wat hom nie levend kon oorhaal nie, het hom in 'n blom verander, wat soos die jongman was, toegewyd aan die aarde en die veld. Sy blou oë is die blome geword, en sy jas — die groen steel. Die blom wat op die plek van die boer se dood ontstaan het, is na hom genoem as wesiliek. Dié legende is 'n helder voorbeeld van 'n etimologiese mithos, wat die oorsprong van die plant verklar deur menslike drama. Hy verbind die wesiliek ook sterk met die agrariese cyklus (rye) en die wêreld van rusalkas, wat aktief is in die troitsko-kupalski-periode, wanneer wesilieks bloei.

3. Fonetiese evolusie en dialectiese parallele.

Die evolusie van die woord in die Russiese grond is gegaan op die pad van vereenvoudiging en die verkryging van 'n sufix, wat kenmerkend is vir name van plante:
βασιλικός → василик(ъ) → васильск- → василёк.

In die dialekte is 'n groot aantal variantte geregistreer, wat hierdie pad bevestig: васiлька, васильчик, базильок, василёчек, васильцы. Opmerkelik is dat in die Wit-Russiese tale die vorm «васiлёк» bestaan, maar ook «валошка» — wat op die paralelle bestaan van verskillende wortels wys.

4. Verband met die naam Vasili en die kalender.

Die volks-etimologie verbind onmiskenlik die blom met die gewilde Christelike naam Vasili (in die ere van Vasili die Grote). Dit het kalenderwysings voortgebring: gewys is dat wesilieks om die dag van heilige Vasili (14 Januarie) bloei, wat biologies onmoontlik is in die middelband. Die verbinding het egter op die simboliese vlak veranker: die wesiliek is die «blom van Vasili», sy plantlike attribuut, veral aangesien die heilige die landbouw beskerm.

5. Wetenskaplike (Latynse) naam as paralel mithos.

Interessant genoeg dra die Latynse naam van die wesiliek — Centaurea cyanus — ook 'n mithologiese etimologie, maar reeds uit die antieke wêreld.

Centaurea: van Grieks κένταυρος (kentaur). Volgens 'n legende het die kentaur Chiron die blom gebruik om wondte te genees. 'n Ander versie verbind dit met die kentaur Pholos.

cyanus: van Grieks κυανός (blou, donkerblou) — 'n direkte verwysing na die kleur.

Op hierdie wyse het die mithos van die kentaur in die Europese wetenskaplike tradisie verankerd, terwyl in die Slawiese — die anthropomorfiese mithos oor die boer of die geleende «koninglike» semantiek. Dit is 'n rare geval waar die volks- en wetenskaplike etimologies gelyk mythisies is, maar uit verskillende kulturele kodes afkomstig.

6. Wesiliek in die kulturele kode: van onkruid tot simbool.

In die begin was die wesiliek 'n onkruid in die rysveld. Maar sy standvastigheid en helderheid het tot simboliese interpretasies gelei:

Simbool van trouw aan die aarde en die vaderland (uit die legende).

Beeld van 'n skoon, eenvoudige, maar diep skoonheid (in teenstelling met «koninglike» tuinblome).

Mediese simbool: Die avrot van die wesiliek is gebruik as 'n diuretiek en ontstekingsremmend middel, wat gedeeltelik die «koninglike» (basilikón) naam in die kruidboeke verklare.

Aanhef.

Die etimologie van die woord «wesiliek» is 'n dubbele bodem. Op die eerste, wetenskaplike vlak, lig die waarskynlike Griekse leenwoord basilikós, wat 'n komplekse fonetiese en, moontlik, botaniese aanpassing ondergaan het. Op die tweede, diepvolksvlak, is 'n volledige mithos oor die verandering van 'n menslike boer in 'n blom, wat sy standvastigheid, sy verbinding met die veld en selfs sy blou kleur verklar.

Die twee lagen stry nie teen mekaar nie, maar vul mekaar aan, wat wys hoe die taal as 'n kulturele akkretor werk: hy neem die buitelandse term (basilikós) in, maar dan bou die volksbewustheid, nie tevredig met abstraksie nie, vir hom 'n overtuigende natiwe narratief (die legende oor Vasili) op, wat die woord soos 'n vreemde woord en hom met 'n lokaal betekenis verken. Die wesiliek is dus nie net 'n blom met 'n «koninglike» naam nie. Dit is 'n filologiese en mithopoëtiese hybride, waar die Griekse «koninglike» verbintenis met die Slawiese agrariese drama saamgevoeg is, wat een van die mees poëtiese en herkenbare name in die Russiese flora voortgebring het.

Permanent link to this publication: