“Sneeuwwitjie” : die semiotiese evolusie van die sprok van Goethe se horror tot die Christelike kanon

Inleiding: 'n veelvlakse kulturele paliptsest

Die ballet van P.I. Tsjaikovsky “Sneeuwwitjie”, wat op die sprok van E.T.A. Goethe “Sneeuwwitjie en die muskusrussekoning” (1816) gebaseer is, is 'n unieke kulturele paliptsest waar die oorspronklike teks meervoudig herskryf en herinterpreteer is. Die sprong tussen die donker, ironiese, psigologiese komplekse novelle van Goethe en die lig, feestlike, bijna didaktiese ballet wat hy in die massiewe bewustheid van die 20ste en 21ste eeu ingegaan het, toon die mekanismes van kulturele aanpassing, censuur en mitologieë. Die analise van hierdie transformasie vereis 'n interdisiplinêre benadering wat letterkunde, musiek, balletgeskiedenis en die sosiologie van die kunste insluit.

Goethe: 'n psiganalytische sprok van horror

Die oorspronklike geskiedenis van Goethe is 'n komplek werk met meerdere sinlike lagere:

Trauma en sy oorwinning: Die verhaal is gebaseer op die ware geskiedenis van Goethe se neef, Marie, wat in die kinderskoens as kind van 'n pampenblok val en 'n koptrauma opdoen. In die sprok word dit in die motief van die Sneeuwwitjie se wond gespiegel, wat slegs genees word na die oorwinning oor die muskusrussekoning. Die geskiedenis word 'n metafoor vir die genezing van kinders traumas deur liefde en trou.

Dubbelgangers en waanzin: Goethe, 'n regsman van beroep, onderzoek die grens tussen realiteit en waanzin. Oom Drosselmeier is nie 'n goeie tovenaar nie, maar 'n donker, demiurgiese karakter met 'n “grote geel gesig” en 'n swart pleister op die oog, wat tegelykertyd pryslike speelgoed en gevaarlike automatone skep. Die konflik tussen die wêrelden (poppetjie/lewe, kind/volwassene) skep 'n angstige, surrealiste atmosfeer.

Gotiek en sosiale satiere: Die ryk van die poppetjies is nie net 'n plek van wonder, maar ook 'n parodie op die burgerlike samelewing met sy beperkings. Die verhaal oor die harde noot Krokodil en die prinses Pirlipat is 'n satiere oor kaste, eksterne skoonheid en puriteit.

Interessante feite: In die oorspronklike weergawe is die naam van die hoofkarakter Marie, nie Clara nie. Clara is haar poppetjie. Die vervanging in die balletweergawe skrap 'n belangrike nuans: Marie identifiseer haarself met die poppetjie, wat die motief van die verwissing van die identiteitsgrense versterk.

Tsjaikovsky en Ivanov/Petipa: die eerste filter van aanpassing

Die libretto van Marius Petipa, geskryf volgens die Franse aanpassing van Alexander Dumas die Oudere, was die eerste en beslissende filter wat die Goethe se teks sorgvuldig gesoemg het.

Verligting van psigologiese realisme: Die motiewe van vrees, waanzin en dubbelgangers is verdwyn. Die geskiedenis is geword tot 'n lineare sprok oor goed, wat kwaad oorwin. Drosselmeier is verander in 'n goeie kruispaad.

Versterking van die Christelike/Kerسمis konteks: Die ballet is bestel deur die direksie van die keiserlike teatros vir die Kerسمis van 1892. Petipa het bewus die klem op die familiele fees en die kinders se vreugde gelê, wat die publiek se vraagstukke behandel.

Die musikale genialiteit van Tsjaikovsky as 'n transcedentiele element: Die musiek van Tsjaikovsky, wat geniaal is, het nog verder gegaan op die pad van “verligting”. Hy het die geskiedenis met lyrism, kleanheid en verheffing gevul. Suiwerings soos “Die dans van die feef Drazje” of Adagio uit die pas de deux het 'n emosionele landskap geskep, wat ver van die Goethe se ironie en vrees is.

Maar en in die oorspronklike balletweergawe (choreografie van Lew Ivanov) is elemente van vreemde en angste (byvoorbeeld, 'n meer donkere scene van die stryd) behou.

Sowjetiese en Amerikaanse interpretasies: die vorming van die kanon

Die sleutelfase van die transformasie van “Sneeuwwitjie” in 'n Christelike must-see het in die middel van die 20ste eeu plaasgevind.

Die weergawe van George Balanchine (1954, New York City Ballet): Balanchine, wat in die Mariinsky-teater opgroei, maar in die VSA gewerk het, het 'n etalonniese nie-Sowjetiese weergawe vir die Weste geskep. Hy het die feestlikheid hypergehy poog, die vertoning so maksimaal as moontlik helder, swet en toeganklik gemaak. Die ballet is die sentrale familiele Kerسمis-gebeurtenis in die VSA geword, en sy esthetika het alle volgende opvoerings beïnvloed.

Sowjetiese opvoerings (byvoorbeeld, Grigorovitsj, 1966): In die Sowjetunie, waar Kerسمis onder verbod was, is “Sneeuwwitjie” die hoëste nuwejaarsopvoering geword. Juri Grigorovitsj het verder afgeskiet van Goethe, die opvoering as 'n filosofiese parabel oor die ewige stryd tussen goed en kwaad gemaak, waar Marie (hierdie naam is teruggegee) 'n simbool van die skone, reddende siel is. Die scenario is van “burgerlike” motiewe onthou en die klem is gelê op die kollektiewe begin en die oorwinning.

Op hierdie wyse het teen die einde van die 20ste eeu 'n globale “sugary” kanon gevorm: die ballet as 'n pryslike, ongestoorde sprok oor 'n meisie, 'n speelgoed, die oorwinning oor die muis en die reis na Konfytjurenburg. Goethe het in die skadu gebly.

Moderna opvoerings: die terugkeer na Goethe en die dekonstruksie van die kanon

In die laaste 30 jaar het choreografe aktief teruggekeer na die kompleksiteit van die oorspronklike teks, die kanon onderwerp van dekonstruksie.

Psiganalytische benadering: Opvoerings wat die trauma, groei en erotiek benadruk.

Mats Ek (Swedse Koninklike Ballet): Sy “Sneeuwwitjie” (1999) is 'n donker, surrealiste wêreld van groot kinders in pyjamas, waar die volwassenes karikaturaal lyk en die snoep groot en angste is. Dit is 'n verhaal oor die pynlike oorgang van kinderskap na jeug.

Yuri Posokhov (Groot Teater): In sy weergawe is Clara 'n wees in 'n opvanghuis, en die magie ontstaan in haar ontstekte verbeelding. Die ballet word 'n navorsing van die psigika van 'n kind wat alleenheid ervaar.

Sosiaal-kritiese benadering: Choreografe gebruik die verhaal om oor die moderne tyd te praat.

Michael Boron en Matthew Hart (Ballet van San Francisco): Hulle verplaas die handeling na San Francisco van 1915, maak Drosselmeier tot 'n uitvinder en die reis tot 'n droom oor 'n nuwe wêreld.

Acram Khan (Koninklike Ballet van Vlaandern): Hy stel die verhaal in die konteks van migrasie en die verlies van huis. Die familie van Clara is vlugelinge, die muis is kragte wat hulle woonplek ontneem.

Tegnologiese en multimediële benadering: Met die gebruik van projeksies, videokuns en komplekse dekories wat self deel van die handeling word, word die tema van kunstmatig/reëel (verwysing na die Goethe se automatone) beklemtoon.

Sneeuwwitjie in die massakultuur en kommodifikasie

Die ballet het al lank uit die teater getrek, geword tot 'n deel van die globale party-industrie:

Die musikale tema word gebruik in reclame, kinematografie, mobiele toepassings.

Die beelde van Sneeuwwitjie en die muskusrussekoning word in die vorm van kerstspelgoed, versierings, ontwerpe versprei.

Die baie ekraniseringe (van die Disney “Fantasie” tot die donkere “Sneeuwwitjie en die vier konings”)

Die verandering in 'n kulturele merk — 'n logiese gevolg van sy “verheiliging” en ontsmetting van die swakke kante.

Sluiting: Die ewige stryd vir betekenis

Die geskiedenis van “Sneeuwwitjie” is 'n geskiedenis van die ewige kulturele stryd tussen kompleksiteit en toeganklikheid, tussen horror en kos, tussen volwassene psigologiese realisme en kindersprok.

Die oorspronklike Goethe se teks bly ongemaklik, provokatief, 'n uitnodiging tot refleksie oor die aard van realiteit, trauma en die swakke kante van die menslike siel. Die kanoniese ballet “Sneeuwwitjie” is 'n universele taal van party, 'n ritueel wat families verenig en die waarde van goed en skoonheid oordra.

Moderna opvoerings probeer 'n balans vind, die vergete inhoud in die bekende vorm terugbring. Hulle bewys dat “Sneeuwwitjie” nie 'n vastgestelde monument nie, maar 'n lewe organisme is, wat in staat is om die kwessies en probleme van sy tyd te weerspieël: van kwessies van identiteit en eenzaamheid tot sosiale krisisse en migrasiekrisisse. In hierdie dialaktiese beweging tussen Goethe en Tsjaikovsky, tussen die angste sprok en die swet slaap, lê die ewige lewe van hierdie werk. Hy skrap steeds die harde skaal van die gewone voorstelling, en bied aan om binne te kyk — of dit nou die kern van 'n magiese noot of die verborgde hoekies van die menslike siel is.
© elib.co.za

Permanent link to this publication: